Front Tołwiński

Sąd zważył, że głównym przedmiotem ochrony art. 257 KK jest porządek publiczny. Dokonywane publicznie zamachy na cześć osób należących do wskazanych w dyspozycji art. 257 KK grup mogą w poważnym stopniu zakłócić porządek publiczny i prowadzić do destabilizacji ładu społecznego, a ich tolerowanie mogłoby w konsekwencji prowadzić do poważniejszych jeszcze naruszeń.

Przedmiotem ochrony art. 257 KK są też cześć i nietykalność cielesna osób należących do wskazanych w nim grup.

Przestępstwo określone w art. 257 kk ma charakter powszechny, jego sprawcą może być każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej. Należy powołać np. wyr. SA we Wrocławiu z 26.7.2018 r. (II AKa 202/18), w uzasadnieniu którego podkreślono, że:

„Znieważanie, naruszanie nietykalności cielesnej innej osoby z powodu jej przynależności narodowej może stanowić działanie także przez osobę tej samej narodowości, co stanowi przestępstwo z art. 257 KK. Podmiotem tego przestępstwa może być zarówno osoba tej samej narodowości lub innej, o czym przekonuje redakcja przepisu poprzez zamieszczenie słowa »kto«, a zatem nie jest ograniczone podmiotowo znamię ustawowe tego przestępstwa tylko do osób innej narodowości niż pokrzywdzeni. Przestępstwo z art. 257 KK może popełnić każdy, bez względu na narodowość.”

Czynność sprawcza polega na znieważaniu wskazanych w art. 257 KK grup osób lub poszczególnej osoby. Zniewagę należy rozumieć jako zachowanie, które uwłacza godności człowieka, wyraża pogardę wobec niego, a ocenę danej wypowiedzi jako znieważającej przeprowadzać należy z odwołaniem się do dominujących w społeczeństwie norm obyczajowych.

Przedmiotem czynności sprawczej w przypadku zniewagi jest grupa ludności lub poszczególna osoba należąca do tej grupy. Z kolei przynależność narodowa to przynależność do danego narodu, tj. zbiorowości ludzi wyróżniającej się wspólną świadomością narodową, czyli poczuciem przynależności do wspólnoty definiowanej aktualnie jako naród, np. narodowości ukraińskiej.

Warunkiem bezprawności i karalności opisanych w art. 257 KK zachowań jest to, by sprawca dopuścił się ich publicznie, np. poprzez publikacje internetowe. Gdy czynność sprawcza polega na znieważaniu, przestępstwo ma charakter bezskutkowy.

Przestępstwo może być popełnione wyłącznie z winy umyślnej z zamiarem bezpośrednim. Na konieczność wystąpienia zamiaru bezpośredniego zwrócił uwagę SA w Warszawie w wyr. z 20.04.2015 r. (II AKa 26/15), w uzasadnieniu którego wskazał:

„Występek ten można bowiem popełnić wyłącznie z zamiarem bezpośrednim. Sprawca musi bowiem zarówno mieć świadomość określonych cech pokrzywdzonego (rasy, narodowości, wyznania czy bezwyznaniowości), jak i chcieć naruszenia jego godności właśnie i przede wszystkim z ich powodu. Istota powyższego czynu nie polega bowiem jedynie na samym znieważeniu, ale okazaniu osobom przeciwstawianym sobie przez sprawcę, charakteryzowanym jako „inne”, ich niższości i zanegowaniu ich prawa do równego traktowania. Racją penalizacji jest tu przecież zwalczanie celowej, intencjonalnej wrogości o podłożu rasistowskim, nacjonalistycznym lub religijnym”.

Przestępstwo określone w art. 256 § 1 KK ma dwie alternatywne odmiany. Zachowanie sprawcy może polegać na publicznym propagowaniu nazistowskiego, komunistycznego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa albo na nawoływaniu do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość.

Druga z czynności sprawczych wymienionych w art. 256 § 1 KK, polegająca na nawoływaniu do nienawiści, wymaga oddziaływania przez sprawcę na psychikę innych osób.

Sąd Najwyższy w wyr. z 14.09.2023 r. (I KK 136/23) wskazywał, że:

„Znamię nawoływania do nienawiści ma charakter ocenny. Weryfikacja, czy dany komunikat spełnia kryteria normatywne wymaga uwzględnienia szerszego kontekstu społecznego danego zachowania. Wypowiedź realizująca znamiona czynu z art. 256 § 1 KK powinna mieć charakter postulatywny (element nawoływania) i jednocześnie negatywnie nastrajać adresatów do określonej grupy etnicznej, narodowej itd.”

Kryminalna zawartość takich wypowiedzi wiąże się z chęcią wzbudzenia u innych osób „najsilniejszej negatywnej emocji” (zbliżonej do wrogości) wobec określonej narodowości, grupy etnicznej czy rasy.

Według Sądu Najwyższego nawoływanie do nienawiści z powodów wymienionych w art. 256 § 1 KK to:

„wypowiedzi, które wzbudzają uczucia silnej niechęci, złości, braku akceptacji, wręcz wrogości do poszczególnych osób lub całych grup społecznych czy wyznaniowych, bądź też z uwagi na formę wypowiedzi podtrzymują i nasilają takie negatywne nastawienia i podkreślają tym samym uprzywilejowanie, wyższość określonego narodu, grupy etnicznej, rasy lub wyznania” (wyr. SN z 08.02.2019 r., IV KK 38/18).

Z kolei w ocenie SA we Wrocławiu zawartej w wyr. z 05.07.2018 r. zwrot „nawołuje do nienawiści” oznacza:

„wzywanie, zachęcanie, nakłanianie do uczucia silnej niechęci, wrogości do kogoś. Nie jest wystarczające wywoływanie uczuć dezaprobaty, antypatii, uprzedzenia, niechęci.” (II AKa 200/18).

SA w Katowicach wskazywał, że jako „publiczne wzywanie (nawoływanie) innych osób do odczuwania i...

...utrwalenia negatywnych emocji, niechęci oraz wrogości wobec przedstawicieli odmiennej rasy, przy czym dla realizacji występku określonego w przepisie art. 256 § 1 KK nie jest konieczny skutek w postaci przekonania przez sprawcę innych odbiorców do prezentowanych przez siebie poglądów, chociaż tym motywowane winno być jego zachowanie w inkryminowanym miejscu i czasie” (wyr. SA w Katowicach z 24.09.2013 r., II AKa 301/13).

Treści stanowiące przedmiot wypowiedzi nawołujących do nienawiści powinny dotyczyć różnic, jakie istnieją ze względu na cechy narodowościowe, etniczne, rasowe, wyznanie albo bezwyznaniowość członków określonej społeczności (np. głoszone przekonania o wyższości danej grupy społecznej, poczuciu zagrożenia ze strony osób należących do innej społeczności, wystąpienia wzywające do ustanowienia ograniczeń w korzystaniu z określonych praw i wolności czy wartościujące twierdzenia o charakterze religijnym lub światopoglądowym).

Przestępstwo może być popełnione z winy umyślnej, wyłącznie z zamiarem bezpośrednim, o czym decyduje posłużenie się przez ustawodawcę intencjonalnymi znamionami „propaguje” i „nawołuje”.

W ocenie Sądu oskarżony w swoich wpisach opisanych w akcie oskarżenia dopuścił się naruszenia obu przepisów wyżej wskazywanych. Wypowiedzi oskarżonego utożsamiające uchodźców i manifestantów z banderowcami mają charakter nawoływania do nienawiści, a jednocześnie znieważają osoby narodowości ukraińskiej oraz uchodźców z tego państwa.

Działanie oskarżonego było umyślne, ponieważ sam w swoich wypowiedziach podkreślał negatywne konotacje określeń „banderowski” i „hołota”.

Oskarżony nie rozróżniał, czy wśród uczestników manifestacji z 9 maja 2022 roku przeciwko składaniu przez ambasadora Federacji Rosyjskiej byli rzeczywiście wyznawcy ideologii ukraińskich nacjonalistów OUN i banderowcy, lecz określał tak wszystkich protestujących.

Podobnie w wypowiedziach z 30 marca 2022 roku zamiennie używał określeń Ukrainiec i banderowiec.

Sąd nie miał wątpliwości, że są to określenia wyrażające pogardę oskarżonego wobec drugiego człowieka, które wyrażają jego ujemny stosunek do ogółu uchodźców i Ukraińców przebywających na terenie Polski oraz niewątpliwie miały na celu poniżenie tych osób i wywołanie obawy przed ich obecnością.

Negatywnie przedstawiał cechy ogółu narodowości, ukazywał wyższość Polaków nad Ukraińcami („hołota”).

Jego wypowiedzi bez wątpienia miały charakter publiczny, zamieszczane były w internecie, skierowane do szerokiej rzeszy odbiorców, a ich treść odnosiła się do ogółu osób narodowości ukraińskiej.

Nie stanowią żadnego usprawiedliwienia powoływane przez oskarżonego działania obecnego rządu Ukrainy powołującego się czasami na tradycję walk oddziałów UPA w okresie II wojny światowej z wojskami sowieckimi, bowiem w żadnym wypadku nie wolno utożsamiać polityki rządu z poglądami i przekonaniami ogółu ludności danego państwa.

Np. nie wszyscy Polacy w okresie PRL byli...

...zwolennikami ideologii komunistycznej. Poparcie dla partii skrajnie prawicowych w niektórych europejskich państwach, a nawet udział takich partii w rządzie, w żadnym wypadku nie pozwala na utożsamianie wszystkich obywateli z ideologią faszystowską czy nazistowską.

Co znamienne, strony postępowania, w tym oskarżony, nie miały wątpliwości co do negatywnej oceny ideologii reprezentowanej historycznie przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów i jej zbrojną organizację – Ukraińską Powstańczą Armię, a w szczególności działań mających cechy ludobójstwa osób narodowości polskiej w okresie II wojny światowej na obszarach wschodnich II Rzeczypospolitej – Wołyniu, Wschodniej Małopolsce, a po wojnie umownie również na obszarze Bieszczad.

Te zdarzenia oraz motywacje ludobójstwa wynikające z ideologii OUN są szeroko opisane w wielu pracach historycznych i dobrze udokumentowane.

Bez wątpliwości oskarżony w swoich wypowiedziach wyrażał silną niechęć wobec osób narodowości ukraińskiej, starał się wywołać przed nimi strach swoich odbiorców oraz nienawiść. Usprawiedliwiał przy tym agresję Federacji Rosyjskiej wobec sąsiedniego państwa. Oskarżony działał z motywów politycznych, w ramach prowadzenia partii FRONT.